Dlaczego warto postarać się o własną rozsadę warzyw?
Samodzielne przygotowanie rozsady to świetny sposób na przyspieszenie zbiorów i uzyskanie silnych roślin. Proces ten warto zacząć już w drugiej połowie lutego.
Przygotowanie własnej rozsady warzyw (sadzonek w domu lub szklarni przed wysadzeniem do gruntu) niesie ze sobą szereg korzyści, zarówno ekonomicznych, jak i ogrodniczych. Pozwala na wcześniejsze zbiory, większą kontrolę nad jakością roślin oraz dostęp do unikalnych odmian, których nie znajdziemy w sklepach.
Wcześniejsze zbiory (przyspieszenie wegetacji): Dzięki rozpoczęciu uprawy w domu rośliny są już dobrze rozwinięte, gdy trafiają do gruntu. W efekcie, zbiory warzyw ciepłolubnych, takich jak pomidory, papryka czy ogórki, zaczynają się znacznie wcześniej.
Oszczędność pieniędzy: Paczka nasion kosztuje ułamek ceny gotowych sadzonek, a pozwala uzyskać od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu roślin. To znacznie tańsza metoda niż kupowanie gotowych rozsad w centrach ogrodniczych.
Większy wybór odmian: Sklepy oferują zazwyczaj ograniczoną liczbę popularnych sadzonek. Produkując własną rozsadę, masz dostęp do tysięcy odmian nasion, w tym odmian kolekcjonerskich, lokalnych czy bardziej odpornych na czynniki środowiskowe czy choroby.
Kontrola nad jakością i ekologia: Wiesz, w jakiej ziemi rośnie roślina – pozwala to na zminimalizowanie stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Możesz wyhodować zdrowe, organiczne warzywa od odpornego i właściwie dobranego nasionka.
Silniejsze rośliny: Własnoręcznie wyhodowana rozsada jest zazwyczaj lepiej przystosowana do lokalnych warunków panujących w Twoim ogrodzie. Kupne sadzonki często przeżywają szok po transporcie i zmianie miejsca.
Większa pewność sukcesu: Nasiona wysiane bezpośrednio do gruntu mogą zostać zjedzone przez szkodniki, zmarznąć w zimnej ziemi w momencie wiosennych przymrozków lub zgnić w mokrej. Rozsada chroni najmłodsze rośliny przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi i szkodnikami.
Satysfakcja i edukacja: Obserwowanie wzrostu rośliny od małego nasiona do dorosłego osobnika daje ogromną satysfakcję, odpręża i jest doskonałą nauką przyrody, szczególnie dla dzieci.
Przygotowanie rozsady jest kluczowe dla warzyw o długim okresie wegetacji oraz tych wrażliwych na przymrozki, takich jak: pomidory, papryka, seler, bakłażan, a także wczesne odmiany kapusty i kalafiora.
Co będzie potrzebne?
Nasiona: Wybierz odmiany odporne (lub o podwyższonej tolerancji) na najczęstsze choroby to kluczowy element ekologicznej i łatwiejszej uprawy oraz dostosowane do uprawy w Twoim regionie.
Pojemniki: Mogą to być kuwety do siewu i uprawy rozsady 50x38x8cm, skrzynki uprawowe o wymiarach 38x17x18cm, wielodoniczki (palety wysiewne) o wymiarach jednej komórki 75x75x60mm, doniczki torfowe, ziemne, z włókna kokosowego a nawet umyte kubeczki po jogurtach z dziurkami w dnie.
Kluczowe cechy pojemników:
Wysokość: Dla młodych siewek wystarczą niskie kuwety (5–8 cm), natomiast dla rozsady z rozwiniętym systemem korzeniowym (pomidor, papryka) potrzebne są doniczki o głębokości ok. 8–10 cm.
Perforacja: Skrzynki do rozsad często posiadają perforowane dno dla lepszego drenażu i napowietrzania korzeni.
Materiał wykonania: Najczęściej lekkie, trwałe, wielorazowego użytku tworzywo sztuczne (często nadające się do recyklingu) lub materiały biodegradowalne (torf).
Podłoże: Najlepiej kupić specjalną ziemię do wysiewu i pikowania. Jest lekka, przepuszczalna i ma odpowiednie pH (ok. 5,5–6,5). Możesz też użyć mieszanki torfu/ziemi uniwersalnej z piaskiem oraz perlitem w stosunku 1:1:1. Podłoże do wysiewu nasion powinno być odpowiednio nawilżone (wilgotne, ale nie mokre) przed umieszczeniem w nim nasion. Zapewnia to idealne warunki do kiełkowania, zapobiega przemieszczaniu się nasion podczas podlewania i ułatwia równomierne nawodnienie całej objętości ziemi.
Jak to zrobić?
- Wsyp suche podłoże do wiadra.
- Stopniowo dolewaj ciepłej wody, mieszając podłoże.
- Sprawdź wilgotność- test grudki.
- Wypełnij doniczki przygotowanym podłożem i dopiero wtedy siej nasiona.
Krok po kroku: Jak zrobić rozsadę w domu?
Siew: W napełnione pojemniki ziemią wysiej nasiona na głębokość zazwyczaj 2-3 razy większą niż ich wielkość.
Warunki: Postaw doniczki w widnym i ciepłym miejscu – najlepiej na parapecie południowym. Większość warzyw potrzebuje do kiełkowania temperatury ok. 20–25°C. Temperatura podłoża może być niższa, warto w nocy ograniczyć ogrzewanie.
Pikowanie: Gdy rośliny wypuszczą pierwsze liście właściwe (nie liścienie -liścienie są zazwyczaj proste, mięsiste, grubsze i mniejsze, często różniące się kształtem od liści danego gatunku. Liście właściwe mają typową, docelową budowę -blaszka liściowa, ogonek i kształt charakterystyczny dla danej rośliny), należy je przepikować, czyli przenieść do większych, osobnych pojemników. Zabieg ten wzmacnia system korzeniowy, zapewnia roślinom więcej miejsca i światła, co zapobiega wybieganiu. Sadzonki umieszcza się w ziemi głębiej, często aż po liścienie.
Zabieg pikowania
Przygotowanie: Na kilka godzin przed zabiegiem intensywnie zwilż podłoże. Przygotuj doniczki z otworami odpływowymi i świeżą ziemią.
Technika: Delikatnie podważ siewkę (np. widelcem, patyczkiem). Trzymaj za liście, nie za kruchą łodyżkę.
Sadzenie: W nowym pojemniku zrób wgłębienie i umieść korzenie, uważając, by ich nie podwinąć. Rośliny np. pomidory warto sadzić głębiej, co sprzyja rozwojowi korzeni przybyszowych.
Po zabiegu: Ziemię wokół siewki lekko ugnieć i obficie podlej, można przysypać cienką warstwą piasku w celu ograniczenia parowania.
Warzywa wymagające pikowania: Pomidor, papryka, seler, kalafior, kapusta, sałata.
Warzywa, które pikowania nie lubią ( te siejemy wprost do docelowych doniczek): dynia, ogórek, fasola, cukinia.
Hartowanie: Hartowanie rozsady warzyw to niezbędny proces trwający 7-14 dni przed wysadzeniem do gruntu, polegający na stopniowym przyzwyczajaniu roślin do warunków zewnętrznych. Należy wynosić sadzonki na zewnątrz w ciepłe dni, początkowo w cień i zacisze, wydłużając czas ekspozycji z godziny dziennie, ostatecznie ograniczając podlewanie i chroniąc przed przymrozkami.
Kluczowe zasady hartowania:
Termin: Zazwyczaj od początku maja (ok. 2 tygodnie przed wysadzeniem).
Stopniowanie: Pierwsze dni to 1-2 godziny w cieniu/półcieniu (np. pod drzewem).
Czas: Codziennie wydłużamy czas przebywania roślin na dworze, zwiększając dostęp do słońca.
Noc: Pod koniec procesu (ostatnie 3-4 dni) rośliny mogą zostawać na noc, ale przy zagrożeniu przymrozkiem należy je okryć agrowłókniną.
Warunki: Unikamy silnego wiatru i ulewnego deszczu.
Podlewanie: Ograniczamy podlewanie, ale pilnujemy, by ziemia nie wyschła zupełnie.
Oznaki zahartowania: Łodygi stają się grubsze, a liście mają bardziej intensywną barwę.
Rośliny takie jak sałata, seler czy bób można hartować wcześniej (nawet w nieogrzewanym tunelu), podczas gdy pomidory, ogórki i papryka wymagają większej ostrożności ze względu na wrażliwość na chłód.
Najpopularniejsze terminy siewu
| Miesiąc | Co wysiewać na rozsadę? |
| Luty | Papryka, bakłażan, seler naciowy, seler korzeniowy, por, wczesna kapusta, cebula, karczoch, kalarepa |
| Marzec | Pomidory, kalafior, brokuł, sałata, cebula, kapusta głowiasta, kapusta pekińska wczesna |
| Kwiecień | Ogórki, cukinia, dynia, fasola (pod osłony) |
Wskazówki dla początkujących:
Nie przelewaj: Podłoże powinno być wilgotne, ale nie mokre – nadmiar wody powoduje gnicie korzeni.
Światło to podstawa: Modne stało się doświetlanie rozsady warzyw np. pomidorów, papryki wczesną wiosną luty-kwiecień. Zapobiega to wyciąganiu się siewek, zapewniając im silne korzenie i zwarty pokrój. Najwłaściwsze są lampy LED o pełnym spektrum światła tzw. fitolampy- naśladujące naturalne światło słoneczne. Światło niebieskie wspiera rozwój korzeni i zwartość roślin natomiast czerwone jest kluczowe dla fotosyntezy. Można również użyć lamp o barwie białej, ale o min. mocy 6400K (kelwinów). Lampy doświetlające zawieszamy 20-30 cm nad roślinami podnosząc je wraz ze wzrostem rozsady, włączamy na min 12 godzin dziennie z przerwą nocną 8 godzin. Warto użyć prostego programatora czasowego, aby zapewnić regularne cykle dobowe.
Rozpocznij doświetlanie, gdy tylko pojawią się pierwsze liścienie.
Najłatwiejsze na start dla osób zaczynających przygodę z ogrodem poleca się pomidory, cukinię i sałatę.
Dla ułatwiebia podpowiadamy, że terminy wysiewu i harmonogram niezbędnych prac ogrodniczych w nowym sezonie znajdziesz w kalendarzu biodynamicznym 🙂
https://mojogrodek.pl/produkt/kalendarz-biodynamiczny-2026
Instruktor ds. Ogrodniczych Patrycja Krasoń